Plan S, Eylül 2018'de başlatılan Açık Erişimli yayıncılık girişimidir. Plan, uluslararası bir araştırma fon sağlayıcıları konsorsiyumu olan cOAlition S tarafından desteklenmektedir. Plan S, 2021'den itibaren kamu hibeleriyle finanse edilen araştırmalardan kaynaklanan bilimsel yayınların, uyumlu Açık Erişimli dergilerde veya platformlarda yayınlanmasını zorunlu kılmaktadır.
“2021’den itibaren, ulusal, bölgesel ve uluslararası araştırma konseyleri ile fon sağlayıcı kuruluşlar tarafından kamu veya özel fonlarla desteklenen araştırmalardan elde edilen tüm akademik yayınlar; Açık Erişim dergilerinde, Açık Erişim platformlarında yayımlanmalı veya embargosuz şekilde Açık Erişim arşivleri üzerinden derhal erişime açılmalıdır.”*
* Ocak 2020’den sonra Plan S’yi politikalarına dahil etmeyi kabul eden fon sağlayıcılar için başlangıç tarihi, bu kabulden bir yıl sonrasıdır.
Ayrıca:
- Telif hakkı, yazarlarda veya kurumlarında kalır. Tüm yayınlar, Berlin Bildirgesi’nde tanımlanan gereklilikleri karşılamak amacıyla tercihen Creative Commons Atıf (CC BY) lisansı olmak üzere açık bir lisans altında yayımlanmalıdır.
- Fon sağlayıcılar, yüksek kaliteli Açık Erişim dergileri, platformları ve arşivlerinin sunması gereken hizmetlere ilişkin sağlam ölçütler ve gereklilikler geliştirecektir.
- Yüksek kaliteli Açık Erişim dergileri veya platformları henüz mevcut değilse, fon sağlayıcılar bunların kurulmasını ve desteklenmesini eşgüdümlü biçimde teşvik edecek; gerekli durumlarda Açık Erişim altyapıları da desteklenecektir.
- Uygun olduğu durumlarda Açık Erişim yayın ücretleri, bireysel araştırmacılar yerine fon sağlayıcılar veya araştırma kurumları tarafından karşılanacaktır; tüm araştırmacıların çalışmalarını Açık Erişim olarak yayımlayabilmesi gerektiği kabul edilmektedir.
- Fon sağlayıcılar, Açık Erişim dergi ve platformları için farklı iş modellerini destekler. Yayın ücretleri uygulandığında, bu ücretler sunulan yayın hizmetleriyle orantılı olmalı ve şeffaf bir yapıya sahip olmalıdır; böylece pazarın ve fon sağlayıcıların olası standartlaştırma ve ücret üst sınırı uygulamalarını değerlendirmesi mümkün olur.
- Fon sağlayıcılar; hükümetleri, üniversiteleri, araştırma kuruluşlarını, kütüphaneleri, akademileri ve bilimsel dernekleri strateji, politika ve uygulamalarını—özellikle şeffaflığı sağlamak amacıyla—uyumlu hale getirmeye teşvik eder.
- Bu ilkeler tüm akademik yayın türleri için geçerlidir; ancak monografiler ve kitap bölümleri için Açık Erişim’e geçiş süresinin daha uzun olacağı ve ayrı bir süreç gerektirdiği kabul edilmektedir.
- Fon sağlayıcılar hibrit yayıncılık modelini desteklemez. Ancak tam Açık Erişim’e geçişe yönelik, net bir zaman çizelgesi olan ve yalnızca dönüştürücü anlaşmalar kapsamında, geçiş süreci olarak bu tür düzenlemelere sınırlı mali destek sağlanabilir.
- Fon sağlayıcılar, uyumu izleyecek ve uyumsuz yararlanıcılar/hibe alanlar için yaptırım uygulayacaktır.
- Fon sağlayıcılar, fonlama kararları sırasında araştırma çıktılarının değerlendirilmesinde; yayın kanalını, etki faktörünü veya diğer dergi metriklerini değil, çalışmanın özsel bilimsel değerini esas almayı taahhüt eder.
Daha fazla bilgi için: https://www.coalition-s.org/