Açık Erişim (Open Access - OA) Nedir?
Açık erişim (OA); araştırma yayınlarının veya sonuçlarının dijital ortamda ücretsiz olarak sunulmasıdır. Bu sayede herkes bu yayınlara hiçbir ücret ödemeden erişebilir, okuyabilir ve bu çalışmalardan yararlanabilir.
Açık Erişimin Faydaları:
Terimler Sözlüğü:
Sabancı Üniversitesi Açık Bilim Politikası'na buradan ulaşabilirsiniz.
Open Data Handbook, açık veriyi şu ifadeyle açıklamaktadır: "Açık veri; herhangi bir kişi tarafından, en fazla atıfta bulunma ve aynı şekilde paylaşma şartına tabi olmak kaydıyla, serbestçe kullanılabilen, yeniden kullanılabilen ve yeniden dağıtılabilen verilerdir."
Veri Türleri & Dosya Formatları:
HTML
Plain text
ZIP
MS Powerpoint
MS Word
Moving images: MPEG, AVI, Quicktime
Still images: TIFF, JPEG, PNG, GIF, BMP
Araştırma verilerinizi eklemek için bu bağlantıyı kullanabilir ve açık verilerinize buradan erişebilirsiniz: Manage Deposits (link: https://research.sabanciuniv.edu/cgi/users/home ).
OpenAIRE, FAIR prensipleri aşağıda tanımlamaktadır: FAIR prensipleri, araştırma çıktılarının daha kolay erişilebilmesi, anlaşılabilmesi, paylaşılabilmesi ve yeniden kullanılabilmesi için nasıl düzenlenmesi gerektiğini açıklar. Avrupa Komisyonu da dahil olmak üzere büyük fon sağlayan kuruluşlar, araştırma yatırımlarının bütünlüğünü ve etkisini en üst düzeye çıkarmak için FAIR veriyi teşvik etmektedir.
FAIR’in Dört Temel İlkesi:
“Bulunabilir (Findable)”
Meta veriler aracılığıyla keşfedilebilir; standart bir tanımlama mekanizması sayesinde tanımlanabilir ve konumu belirlenebilir olması.
“Erişilebilir (Accessible)”
Her zaman erişilebilir ve elde edilebilir olması; verinin kendisi kısıtlı olsa bile, meta verilerin açık olması.
“Birlikte Çalışabilir (Interoperable)”
Hem sözdizimsel olarak işlenebilir hem de anlamsal olarak anlaşılabilir olması; böylece araştırmacılar, kurumlar, kuruluşlar veya ülkeler arasında veri alışverişine ve yeniden kullanıma imkân tanıması.
“Yeniden Kullanılabilir (Reusable)”
Yeterince tanımlanmış olması ve mümkün olan en geniş yeniden kullanımı sağlayacak, en az kısıtlayıcı lisanslarla paylaşılması; diğer veri kaynaklarıyla entegrasyonun en az zahmetle yapılabilmesine olanak tanıması.
“DMPonline”, kurumsal ve fon sağlayıcı gerekliliklerini karşılayan veri yönetim planları oluşturmanıza, gözden geçirmenize ve paylaşmanıza yardımcı olur.
“Veri Yönetim Planı Kontrol Listesi (Checklist for a Data Management Plan)” içeriğini buradan bulabilirsiniz.
Neden bir veri yönetim planı hazırlanmalı?
Verilerinizi yönetmenin ve paylaşmanın birçok faydası vardır:
Yukarıdaki bilgilerin tamamı Digital Curation Centre (DCC) tarafından sağlanmıştır.
Açık Bilim, araştırma sonuçlarının ve verilerin; araştırma ve bilgi teknolojileri kullanılarak araştırma topluluğu ve kamu ile ücretsiz ve şeffaf biçimde paylaşılmasını sağlar.
Özellikle kamu kaynaklarıyla yürütülen araştırmaların görünürlüğünü, izlenebilirliğini, verimliliğini ve yaygınlaştırılmasını artırır; bilimsel araştırma sisteminin üretkenliğini güçlendirir, tekrarlanan araştırmaların sayısını azaltır ve uluslararası bağları kuvvetlendirir.
Plan S, Eylül 2018'de başlatılan Açık Erişimli yayıncılık girişimidir. Plan, uluslararası bir araştırma fon sağlayıcıları konsorsiyumu olan cOAlition S tarafından desteklenmektedir. Plan S, 2021'den itibaren kamu hibeleriyle finanse edilen araştırmalardan kaynaklanan bilimsel yayınların, uyumlu Açık Erişimli dergilerde veya platformlarda yayınlanmasını zorunlu kılmaktadır.
“2021’den itibaren, ulusal, bölgesel ve uluslararası araştırma konseyleri ile fon sağlayıcı kuruluşlar tarafından kamu veya özel fonlarla desteklenen araştırmalardan elde edilen tüm akademik yayınlar; Açık Erişim dergilerinde, Açık Erişim platformlarında yayımlanmalı veya embargosuz şekilde Açık Erişim arşivleri üzerinden derhal erişime açılmalıdır.”*
* Ocak 2020’den sonra Plan S’yi politikalarına dahil etmeyi kabul eden fon sağlayıcılar için başlangıç tarihi, bu kabulden bir yıl sonrasıdır.
Ayrıca:
Daha fazla bilgi için: https://www.coalition-s.org/
Avrupa Açık Bilim Bulutu (European Open Science Cloud – EOSC), Avrupa Komisyonu tarafından; araştırmacılara, yenilikçilere, şirketlere ve vatandaşlara, araştırma, yenilik ve eğitim amaçları doğrultusunda verilerin, araçların, yayınların ve tüm EOSC kaynaklarının depolanması, erişilmesi ve yeniden kullanılması için varsayılan olarak açık, verimli ve disiplinler arası bir ortam sunmak amacıyla teşvik edilmektedir.
Daha fazla bilgi için: EOSC Portal
ORCID (Open Researcher and Contributor ID), araştırmacıları birbirinden ayırt etmek için benzersiz bir dijital tanımlayıcı sağlayan ve tüm akademik/profesyonel faaliyetleriniz arasında otomatik bağlantılar kurulmasını destekleyen bir sistemdir.
Click the button below to create a new ORCID iD (if you don't already have one)
and connect it to Sabancı University.
ORCID ile ilgili sorularınız için cataloging@sabanciuniv.edu adresinden bize ulaşabilirsiniz.
“SU Research Database”, Sabancı Üniversitesi’nin Kurumsal Arşivi’dir. Resmî olarak 2007 yılında kurulmuş ve E-prints yazılımını kullanmaya başlamıştır. Uygulama sürecinin ardından, arşivde depolanan tüm veriler Ocak 2008 itibarıyla dünya genelinde erişime açılmıştır. O tarihten bu yana arşiv, kullanıcı ihtiyaçlarına göre başarıyla işletilmekte ve sürekli geliştirilmektedir.
Arşivin temel amacı, Sabancı Üniversitesi mensuplarının bilimsel çıktılarının düzenlenmesi ve geniş kitlelere yaygınlaştırılmasıdır.
Sabancı Üniversitesi Araştırma Veritabanı’na giriş yapmak için bu bağlantıyı kullanabilir; yüklediğiniz çalışmalara Manage Deposits bölümünden erişebilirsiniz.
SU Research Database’e eklenebilecek içerik türleri:
SU Research Database ile ilgili soru veya önerileriniz için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Burcu Ersoy
0216 483 92 06
Yayınevleri APC websiteleri:
American Physical Society (APS)
Brill Online Journal Collection
Cambridge University Press (CUP)
Bibliyometri nedir?
Bibliyometri, yayınların istatistiksel olarak analiz edilmesidir. Bibliyometrik analizler, bilimsel yayınlara dayalı istatistiksel çalışmalardır.
Bibliyometriyi şu amaçlarla kullanabilirsiniz:
Bibliyometrik ölçüt türleri:
Bibliyometrik verilere ulaşabileceğiniz kaynaklar:
Yağmacı (Predatory) Dergiler, yazarlardan yayın ücreti talep ederek kazanç sağlar; ancak hakemlik (peer review) veya editoryal değerlendirme hizmetlerini sunmaz. Akademik yayıncılıkta kabul edilen standartlara uymadıkları için, makalelerin yayımlanmasında çoğu zaman olağan dışı derecede hızlı süreçler vaat ederler.
Makale yayımlamak için güvenilir Açık Erişim dergileri bulma:
Olası yağmacı yayıncıları belirlemek için:
Bir derginin güvenilirliğini değerlendirmek için:
Yağmacı (Predatory) Konferanslar
Yağmacı konferanslar, görünüşte meşru bilimsel konferanslar gibi organize edilir; ancak sunumlar üzerinde yeterli editoryal kontrol sağlamaz. Bu konferanslar genellikle kötü organize edilir, hakem değerlendirmesi sunmaz ya da bazı durumlarda hiç gerçekleşmez.
Güncel veriler, yağmacı konferansların sayısının artık sözde meşru konferanslardan daha fazla olduğunu göstermektedir. Yaygın kanının aksine, bu konferansların tamamı küçük ve amatör organizasyonlar değildir. Kâr elde edebilmek için çoğu zaman düzgün görünen bir organizasyon yapısı kurulur. Ayırt edici işaretlerden biri, düşük kaliteli çalışmaların, tanınmış akademisyenlerin araştırmalarıyla aynı programda sunulmasıdır. Bununla birlikte başka birçok uyarı işareti de bulunmaktadır.
Daha fazla bilgi için:
Aşağıda belirtilen yayınevleri ile yapılan özel anlaşmalar hakkında sizleri bilgilendirmek isteriz.
Oku ve yayımla anlaşmaları sonucunda, kurumumuz mensubu sorumlu yazarların (corresponding author) yayınlayacakları makaleler, Makale İşleme Ücreti (APC) ödenmeksizin "Açık Erişim" (OA) olarak yayınlanabilecektir.
Başvuru yapmadan önce:
Anlaşmaların şartları, yayınevlerine göre değişkenlik göstermektedir. Bu nedenle şartların dikkatlice okunması önemlidir.
Yıl içerisinde anlaşma şartlarında veya dergi listelerinde güncellemeler yapılabilmektedir. Başvurudan önce mutlaka güncel dergi listesinin kontrolünün yapılması gerekmektedir.
Anlaşmalara dair bir sorunuz olması durumunda cataloging@sabanciuniv.edu adresinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.
NOT: TÜBİTAK aracılığıyla gerçekleşen anlaşmalarda, aktarılan bilgiye göre, yıl içerisinde dergi listelerinde güncelleme yapılabilmektedir. İlgili anlaşmalarının başlıklarında TÜBİTAK tarafından sağlanan dergi listelerine dair linkler paylaşılmaktadır. TÜBİTAK ULAKBİM abone olunan veri tabanları web sayfası içeriğinde de listeler ve diğer dokümanlara ulaşmak mümkündür.
Kota: 4
Sorumlu yazarı kurumumuzla ilişkili olan ve ACS dergilerinde yayımlanacak makaleler, kurumsal kota dahilinde APC ücreti ödenmeden Açık Erişim olarak yayımlanacaktır. Anlaşma 2025–2027 yıllarını kapsamaktadır.
Kurumumuza tahsis edilen kota yıllık 7 makaledir.
Kalan kurumsal kota: 4
ACS -ANKOS website | ACS Yayınları| ACS Anlaşma Detayları | Dergi Listesi
2026
ASME üyeliğimiz kapsamında, kurumsal yazarlarımız, sorumlu yazar olmak şartıyla, kota sınırlaması olmaksızın açık erişimde yayın yapma hakkına sahiptir.
ASME Website| Dergi Listesi | Yazar Rehberi
2026
2026
2026
2026
The Company of Biologist süyeliğimiz kapsamında, kurumsal yazarlarımız kota sınırlaması olmaksızın "Five journal package" dergilerinde açık erişimde yayın yapma hakkına sahiptir.
Makale gönderimleri için kurumsal e-posta adresleri kullanılmalıdır.
Yazar, üniversitimize bağlı "sorumlu yazar" olmalıdır.
Five journal package:
2026
TÜBİTAK ULAKBİM tarafından yürütülen EKUAL Projesi kapsamında; The Royal Society of Chemistry (RSC) yayınevine ait elektronik dergilere 1 Ocak 2026 tarihi itibariyle erişim sağlanmaktadır. 2026 yılı itibari ile, hem içeriğe erişim, hem de açık erişim (AE) makale yayımlama (Oku & Yayımla) modeli ile belli sayıda makaleye APC desteği sağlanmaktadır.
“TÜBİTAK - RSC Oku ve Yayımla Anlaşması” kapsamında belli sayıda AE makale kotası bulunduğundan, TÜBİTAK tarafından, APC desteği alacak makalelerle ilgili belli kriterler belirlenmiştir.
Kriterler:
Anlaşma Detayları | TUBİTAK ULAKBİM | Dergi Listesi | Yazar İş Akışı | TÜBİTAK ULAKBİM Anlaşma Detayları Dokümanı
2026
NATURE Fon Kriterleri:
Anlaşma Web of Science’da (SCI, SSCI, AHCI) yer alan, Q1 ve Q2 Grubu Springer Nature Hibrit Dergilerini kapsamaktadır.
“Original Article”, “Review Article” ve “Continuing Education” türündeki yayınları Açık Erişim desteği kapsamında olacaktır.
Anlaşmadan yararlanabilmek için “Sorumlu Yazar”ın (Responsible Corressponding Author- Corresponding Author) üniversitelerin aktif öğretim kadrosunda olması gerekmektedir. Sorumlu yazar olan öğrenciler başvuru yapamaz.
Kota dolmadığı sürece; Sorumlu yazarı EKUAL üyesi bir kurum olan, kapsam dahilindeki Springer Nature hibrit dergilerine gönderilmiş ve kabul edilmiş yayınların, yazarın talep etmesi halinde APC ücreti ödenmeksizin Açık Erişimli yayımlanması mümkün olacaktır.
Anlaşma aktif olsun ya da olmasın, makale kabul aldığında, kota mevcut değilse, APC ücreti yazarın sorumluluğunda olacaktır.
Kota tükendiğinde TÜBİTAK-ULAKBİM tarafından bilgilendirme yapılmaktadır. Kotanın anlık takibinin, tarafımızdan yapılması mümkün değildir.
2026 Ulusal Kotası: 3094 makale
İndirim
Springer Nature ile yapılan Oku ve Yayımla anlaşması BMC dergi grubunu kapsamamaktadır. Ancak BMC, "Country-tiered APC pricing pilot" uygulaması kapsamında ülkemizdeki belirli dergilerde %75 indirim sağlamaktadır.
İndirim
SAGE ile yapılan anlaşma kapsamında, dergilerin %95'ini kapsayan SAGE Choice paketi sunulmaktadır. Kurum yazarları ilgili dergilerde APC tutarını indirimli olarak ödeyecektir. Ödenecek tutar: 200 GBP olarak uygulanacaktır.
Sage Choice dergileri, Premier paketindeki Hybrid dergilerden oluşmaktadır. Gold OA dergiler anlaşma kapsamında değildir.
Sorularınız için Bilgi Merkezi ile iletişime geçebilirsiniz: cataloging@sabanciuniv.edu
Sabancı Üniversitesi Bilgi Merkezi, her türlü basılı, dijital ve/veya görsel-işitsel materyalin telif haklarını ihlalden korumayı amaçlamaktadır. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na göre, telif hakkı sahibinin izni olmaksızın; elektronik ve/veya basılı formatta edinilen Bilgi Merkezi materyalleri aşağıdaki şekillerde kullanılamaz:
Bilgi Merkezi, bu tür ihlallerden sorumlu değildir.
İletişim
Telif hakları, adil kullanım (fair use), intihal ve akademik dürüstlük konularındaki soru veya önerileriniz için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Mine Akkurt
0216 483 92 27
Sherpa / Romeo : dünya genelindeki yayıncıların açık erişim politikalarını bir araya getiren ve analiz eden çevrim içi bir kaynaktır. Dergi bazında; yazarların öz arşivleme (self-archiving) izinlerini ve telif haklarına ilişkin koşulları özet halinde sunar.
Creative Commons (CC) lisansları, telif hakkı kapsamındaki tüm yaratıcı materyallere otomatik olarak uygulanan hakları kolay ve anlaşılır biçimde yönetmenin bir yolunu sunar. Bu lisanslar, materyallerin esnek ve hukuken geçerli koşullar altında paylaşılmasına ve yeniden kullanılmasına olanak tanır.
Creative Commons, altı temel telif lisansından oluşan bir lisans seti sunar. Tek bir “Creative Commons lisansı” bulunmadığından; hem kendi materyalinize hangi lisansı uyguladığınızı hem de kullanmayı düşündüğünüz bir materyale hangi CC lisansının ve hangi sürümün uygulanmış olduğunu açıkça belirtmek önemlidir.
CC Lisansları
Atıf (CC BY)
Bu lisans, başkalarının çalışmanızı – ticari amaçlarla dâhil – dağıtmasına, uyarlamasına, değiştirmesine ve üzerine yeni çalışmalar inşa etmesine izin verir; tek koşul, özgün eserin sahibine atıf yapılmasıdır.
En esnek lisans türüdür ve lisanslı materyalin en geniş yayılımı için önerilir.
Atıf–Aynı Lisansla Paylaş (CC BY-SA)
Bu lisans, çalışmanızın uyarlanmasına izin verir; ancak atıf yapılmalı ve yeni çalışmalar aynı lisansla paylaşılmalıdır.
Atıf–Türetilemez (CC BY-ND)
Ticari kullanım dâhil yeniden paylaşıma izin verir; ancak uyarlanmış hâlde paylaşım yapılamaz.
Atıf–Ticari Olmayan (CC BY-NC)
Ticari olmayan amaçlarla uyarlamaya izin verir; yeni çalışmalar aynı lisansla paylaşılmak zorunda değildir.
Atıf–Ticari Olmayan–Aynı Lisansla Paylaş (CC BY-NC-SA)
Ticari olmayan uyarlamalara izin verir; atıf ve aynı lisans şarttır.
Atıf–Ticari Olmayan–Türetilemez (CC BY-NC-ND)
En kısıtlayıcı CC lisansıdır; yalnızca paylaşım yapılabilir, değişiklik ve ticari kullanım mümkün değildir.
Creative Commons lisansı nasıl uygulanır?
Creative Commons lisansları ücretsizdir. “Choose a Licence” aracıyla çalışmalarınıza kolayca uygulanabilir.
Adil Kullanım (Fair Use)
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (5846 sayılı Kanun)’nda adil kullanıma ilişkin bir hüküm bulunmaktadır. Bu hükme göre, telif hakkıyla korunan bir eserin çoğaltılması; eğitim, akademik çalışma ve araştırma amaçlarıyla kullanılması hâlinde adil kullanım kapsamında değerlendirilebilir. Ancak kullanım bu amaçlardan biri için olsa dahi, çoğaltmanın adil kullanım sayılıp sayılmayacağı; “kullanılan kısmın miktarı ve eserin bütünü içindeki önemi” gibi ölçütlere göre değerlendirilir.
Adil kullanım kavramı yoruma açık olup, kanunda telifli bir eserin hangi kullanımlarının kesin olarak adil kullanım sayılacağı açıkça belirtilmemiştir ve doğrudan uygulanabilecek bir yönetmelik de bulunmamaktadır. Bu nedenle adil kullanım değerlendirmeleri; Türkiye, Avrupa Birliği ve ABD uygulamaları dikkate alınarak yapılmaktadır. Telif hakkı ihlali riskini en aza indirmek amacıyla Bilgi Merkezi, aşağıdaki durumları adil kullanım kapsamında değerlendirmektedir:
İntihal (Plagiarism)
Oxford English Dictionary’e göre intihal; “başkasına ait bir eseri, fikri vb. alarak, bunu kendi eseriymiş gibi sunma; edebî hırsızlık” anlamına gelmektedir. İntihali önlemek için, başkasına ait bir çalışma kullanıldığında mutlaka kaynak gösterilmelidir.
Sabancı Üniversitesi’nde intihali önlemek amacıyla Turnitin programı kullanılmaktadır. (Turnitin hakkında daha fazla bilgi için Bilgi Teknolojileri birimi ile iletişime geçiniz.)
Akademik Dürüstlük Bildirimi (Academic Integrity Statement)
Akademik Dürüstlük Bildirimi’nde de belirtildiği üzere, akademik üretim sürecinde; esinlenilen ve yararlanılan her kaynağa, uygun olan her yerde ve her zaman doğru ve açık biçimde atıf yapmak, akademik etiğin vazgeçilmez bir kuralıdır. Öğrenciler ve eğitim-öğretim kadrosu materyal hazırlarken, her türlü bilgi ve bilgi kaynağını fikri mülkiyet ve ticari haklara uygun biçimde kullanır ve telif hakkı sahibine saygı gösterir.
Kaynaklar; çoğaltılamaz, kopyalanamaz, başka bir formata dönüştürülemez veya kiralanamaz; ayrıca başkalarının bu tür eylemleri gerçekleştirmesine de izin verilmez.
Register Orcid